czwartek, 28 lutego 2013

Konrad Mazowiecki



Praca Henryka Samsonowicza nie jest typową książką biograficzną - jest analizą sytuacji  ziem polskich, w tym Mazowsza na tle zmieniającego się oblicza Europy za czasów Konrada Mazowieckiego. Polska przeżywała wówczas niezwykle trudny okres rozbicia dzielnicowego, obfitujący w  waśnie pomiędzy potomkami Bolesława Krzywoustego. W Europie  Zachodniej kształtowały się już nowe formy państwowości wynikające  z umocnienia się warstwy możnych i duchownych w stosunku do władzy monarszej. Koniec epoki feudalnej przypieczętował gwałtowny rozwój miast. Na wschodzie Europy zmieniał  się układ sił politycznych, jednoczyły  się plemiona litewskie, a państwo ruskie  uległo osłabieniu w wyniku ekspansji plemion   mongolskich na zachód.
Ziemia Mazowiecka, którą   Konrad odziedziczył po swoim ojcu, Kazimierzu Sprawiedliwym  z jednej strony narażona była na najazdy pogan, głównie Bałtów i Prusów,  z drugiej zaś, położona na ważnych  szlakach handlowych, zyskiwała  rangę spoiwa  europejskich stref handlowych.  Dzięki takiemu usytuowaniu  Mazowsze stawało się miejscem wymiany doświadczeń i  wpływu wielu kultur.  Autor, w oparciu o swoją niewątpliwie ogromną wiedzę mediewisty, stara się tu odpowiedzieć na pytanie, w jakim stopniu  książęce  pojmowanie polityki w połączeniu z    istniejącą rzeczywistością historyczną wpłynęło na  obraz Mazowsza na początku XIII wieku.
Pisząc o Konradzie, nie sposób pominąć „problemu krzyżackiego”, którego książę był głównym sprawcą. Zmarła niedawno dziennikarka, Teresa Torańska twierdziła że „historia  nie jest pisana koniecznością dziejową, ale  przez poszczególnych ludzi”. Czy podjęta w 1226 roku decyzja o sprowadzeniu Krzyżaków i osadzeniu ich na ziemi chełmińskiej była taką koniecznością, czy też dezycją osoby uznającej jedynie  rozwiązania siłowe? Konrad, poddany analizie psychologicznej ,okazuje się być typem cholerycznym. Polityka dla choleryka jest wojną, koniecznością wyeliminowania wroga, brak tu miejsca na przewidywalność posunięć, na rozwiązywanie konfliktów drogą pokojową. Gwałtowny i okrutny  charakter księcia potwierdzają choćby takie wydarzenia jak kaźń Jana Czapli w Radziwiu, bezsensowne zamordowanie wojewody Krystyna skutecznie broniącego Mazowsza przed najazdami Prusów czy też barbarzyńskie najazdy na dzielnicę  Sandomierską i Małopolską w czasie walk Konrada o tron krakowski.
Nowych  faktów z życia Konrada Mazowieckiego w książce Henryka Samsonowicza  nie znajdziemy,  za to dogłębną i wszechstronną analizę jednego z etapów  w dziejach  Polski jak najbardziej.  Bogata  bibliografia i przypisy, jakie autor  zawarł w swojej pracy oraz sposób podejścia do tematu lokuje ją, według mnie, na wysokiej pozycji wśród książek historycznych, jakie ostatnio wydano. 

Iwona